Căn nguyên gây nhồi máu cơ tim ở người già và việc cần lưu ý

Nhồi máu cơ tim ở người già là một trong những biến cố tim mạch nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng. Tuổi tác càng cao, nguy cơ tổn thương động mạch vành càng tăng do nhiều yếu tố tích lũy theo thời gian. Hiểu rõ căn nguyên gây bệnh sẽ giúp chủ động phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe tim mạch hiệu quả hơn. Cùng FAZ tìm hiểu ngay!

Căn nguyên gây bệnh nhồi máu cơ tim ở người già

Theo Nghiên cứu Sức khỏe Tim mạch, các bất thường tim mạch ở người cao tuổi thường được phát hiện ở 22% phụ nữ và 33% nam giới từ 65 đến 70 tuổi; 43% phụ nữ và 45% nam giới trên 85 tuổi. Bệnh nhồi máu cơ tim ở người già thường không xảy ra đột ngột mà là kết quả của nhiều yếu tố nguy cơ tích lũy trong thời gian dài. (1)

Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến góp phần gây bệnh:

1. Tăng huyết áp đột ngột

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh động mạch vành và nhồi máu cơ tim ở người già. Khi huyết áp tăng cao đột ngột, áp lực trong lòng mạch tăng mạnh khiến lớp nội mạc động mạch dễ bị tổn thương. Tình trạng này tạo điều kiện cho cholesterol và các thành phần viêm tích tụ tại thành mạch, hình thành mảng xơ vữa.

Ngoài ra, huyết áp tăng nhanh còn có thể làm nứt vỡ các mảng xơ vữa đã tồn tại trước đó. Khi mảng vỡ, tiểu cầu sẽ nhanh chóng kết tập tạo thành cục huyết khối gây tắc nghẽn động mạch vành, dẫn đến nhồi máu cơ tim cấp.

2. Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch được xem là nguyên nhân trực tiếp phổ biến nhất gây nhồi máu cơ tim ở người cao tuổi. Theo thời gian, cholesterol, lipid và các tế bào viêm tích tụ trong thành động mạch tạo thành mảng xơ vữa. Những mảng này làm lòng mạch hẹp dần và cản trở lưu lượng máu đến cơ tim.

Ở người già, mảng xơ vữa thường không ổn định và dễ bị nứt vỡ. Khi xảy ra vỡ mảng xơ vữa, hệ thống đông máu sẽ hoạt hóa để chữa lành tổn thương, nhưng quá trình này lại vô tình hình thành cục máu đông gây tắc hoàn toàn động mạch vành. Khi dòng máu bị gián đoạn, vùng cơ tim phía sau chỗ tắc sẽ bị thiếu oxy và hoại tử.

3. Đái tháo đường

Một nghiên cứu quy mô lớn cho thấy người bệnh tiểu đường có nguy cơ tử vong do nhồi máu cơ tim cao hơn khoảng 50%. Tình trạng tăng đường huyết kéo dài gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Ngoài ra, bệnh còn làm tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm mạn tính trong hệ mạch. Điều này khiến mảng xơ vữa phát triển nhanh hơn và dễ mất ổn định. Người cao tuổi mắc đái tháo đường cũng thường có tổn thương thần kinh tự chủ, khiến triệu chứng nhồi máu cơ tim có thể không điển hình, làm chậm thời gian phát hiện và điều trị.

4. Rối loạn mỡ máu

Rối loạn lipid máu, đặc biệt là tăng LDL-cholesterol và triglyceride, liên quan mật thiết đến sự hình thành mảng xơ vữa. Khi nồng độ LDL-c trong máu tăng cao, các phân tử lipid dễ thâm nhập vào thành mạch và bị oxy hóa, kích hoạt phản ứng viêm tại lớp nội mạc.

Theo thời gian, các tế bào miễn dịch và lipid tích tụ tạo thành lõi mỡ bên trong mảng xơ vữa. Mảng này có thể phát triển lớn dần và làm hẹp lòng động mạch vành. Khi mảng xơ vữa bị nứt vỡ, cục huyết khối hình thành nhanh chóng, gây tắc mạch và dẫn đến nhồi máu cơ tim.

5. Suy thận mãn tính

Ước tính khoảng 10 – 15% người trưởng thành trên toàn thế giới mắc bệnh thận mãn tính (CKD), với tỷ lệ cao hơn ở người lớn tuổi. Ngoài ra, hơn 30% người trưởng thành từ 65 tuổi trở lên có một số dạng rối loạn chức năng thận, từ nhẹ đến nặng, đồng thời nhóm này cũng có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh liên quan đến tim mạch như tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, suy tim và đột quỵ.

Khi chức năng thận suy giảm, nồng độ độc tố ure tăng lên, góp phần gây viêm và rối loạn chức năng nội mô, làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Đồng thời, rối loạn chuyển hóa canxi-phốt phát, tăng nồng độ hormone tuyến cận giáp và giảm khả năng thanh thải phốt phát của thận có thể góp phần gây vôi hóa mạch máu. Quá trình này có liên quan đến nguy cơ xơ cứng động mạch cao hơn, làm trầm trọng thêm bệnh tim mạch.

6. Ngưng thuốc đột ngột

Ở người cao tuổi có bệnh tim mạch, việc tự ý ngưng thuốc điều trị có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Một số thuốc như thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc điều trị rối loạn lipid máu có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của hệ tim mạch. Khi ngừng thuốc đột ngột, huyết áp có thể tăng trở lại, tiểu cầu dễ kết tập hơn và các mảng xơ vữa trở nên kém ổn định. Những thay đổi này làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong động mạch vành, dẫn đến nhồi máu cơ tim.

7. Lối sống thiếu khoa học

Bên cạnh các bệnh lý nền, lối sống cũng ảnh hưởng đáng kể đến nguy cơ nhồi máu cơ tim ở người già. Thói quen hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, ít vận động hoặc căng thẳng kéo dài đều có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Hút thuốc làm tăng co thắt mạch và kích hoạt quá trình đông máu, trong khi chế độ ăn nhiều muối và chất béo làm tăng huyết áp và rối loạn lipid máu. Ngoài ra, ít vận động khiến chức năng tim mạch suy giảm và làm tăng nguy cơ béo phì, đái tháo đường.

Bệnh nền và lối sống là các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến cơn nhồi máu cơ tim ở người lớn tuổi

Biểu hiện nhồi máu cơ tim ở người cao tuổi có gì đặc biệt?

Do quá trình lão hóa, nhiều người lớn tuổi có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc suy tim nên các dấu hiệu nhồi máu cơ tim có thể bị che lấp hoặc xuất hiện không rõ ràng.

1. Dấu hiệu điển hình

Triệu chứng thường gặp nhất là đau thắt ngực. Người bệnh có cảm giác đau, bóp nghẹt hoặc đè nặng sau xương ức, cơn đau có thể lan ra vai trái, cánh tay trái, cổ, hàm dưới hoặc lưng. Cơn đau có thể kéo dài trên 20 phút và thậm chí không giảm khi nghỉ ngơi. Ngoài ra, người bệnh có thể kèm theo vã mồ hôi lạnh, khó thở, buồn nôn, choáng váng hoặc cảm giác lo âu dữ dội.

2. Triệu chứng không điển hình

Ở người cao tuổi, nhồi máu cơ tim đôi khi không gây đau ngực rõ ràng. Thay vào đó, bệnh có thể biểu hiện bằng mệt mỏi đột ngột, khó thở, chóng mặt, rối loạn ý thức nhẹ hoặc đau âm ỉ vùng thượng vị. Một số trường hợp chỉ xuất hiện cảm giác yếu sức, buồn nôn hoặc tụt huyết áp. Chính vì vậy, những triệu chứng bất thường ở người già cần được thăm khám sớm để loại trừ nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Người già bị nhồi máu cơ tim có thể đối mặt với những rủi ro nào?

Người già bị nhồi máu cơ tim có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nghiêm trọng do khả năng phục hồi của tim và mạch máu đã suy giảm theo tuổi tác:

• Suy tim: Cơ tim bị tổn thương làm giảm khả năng bơm máu của tim.
• Rối loạn nhịp tim: Có thể xuất hiện nhịp tim nhanh, chậm hoặc rung thất nguy hiểm.
• Sốc tim: Tim không đủ khả năng cung cấp máu cho các cơ quan quan trọng.
• Tái phát nhồi máu cơ tim: Nguy cơ xuất hiện cơn nhồi máu mới nếu yếu tố nguy cơ chưa được kiểm soát.
• Đột tử tim mạch: Có thể xảy ra khi tắc nghẽn động mạch vành hoặc rối loạn nhịp nặng.

Nhồi máu cơ tim ở người già có sống lâu được không?

Nhồi máu cơ tim ở người già vẫn có thể kiểm soát và duy trì tuổi thọ nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tiên lượng sống phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tổn thương cơ tim, thời gian được cấp cứu, bệnh lý nền đi kèm và khả năng tuân thủ điều trị lâu dài. Nhiều người cao tuổi vẫn có thể sống ổn định trong nhiều năm sau nhồi máu cơ tim khi kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và duy trì lối sống lành mạnh. Quan trọng hơn hết, người bệnh nên tái khám định kỳ và dùng thuốc theo chỉ định để giảm nguy cơ biến chứng và tái phát bệnh.

=> Xem thêm: Người bị nhồi máu cơ tim sống được bao lâu?

Nên làm gì để xử trí nhồi máu cơ tim ở người lớn tuổi?

Nhồi máu cơ tim ở người lớn tuổi là tình trạng cấp cứu tim mạch cần được xử trí càng sớm càng tốt. Khi dòng máu nuôi cơ tim bị tắc nghẽn, các tế bào cơ tim có thể bị tổn thương hoặc hoại tử chỉ sau một thời gian ngắn. Nhận diện sớm dấu hiệu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời quyết định khả năng bảo tồn chức năng tim và giảm nguy cơ tử vong.

1. Xử trí cấp cứu

Khi nghi ngờ nhồi máu cơ tim, cần nhanh chóng gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất. Trong thời gian chờ hỗ trợ y tế, người bệnh nên được đặt nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, hạn chế vận động để giảm gánh nặng cho tim. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê sẵn thuốc như aspirin hoặc thuốc giãn mạch vành, có thể sử dụng theo đúng hướng dẫn. Đồng thời, cần theo dõi các dấu hiệu sinh tồn như nhịp thở, mạch và huyết áp để kịp thời xử trí nếu tình trạng xấu đi.

2. Can thiệp tim mạch

Sau khi nhập viện, bác sĩ sẽ tiến hành các xét nghiệm cần thiết để xác định mức độ tổn thương cơ tim. Tùy tình trạng cụ thể, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp mạch vành qua da nhằm tái thông dòng máu đến cơ tim. Trong một số trường hợp, phẫu thuật bắc cầu động mạch vành có thể được chỉ định để khôi phục lưu lượng máu lâu dài.

Can thiệp kịp thời là yếu tố quyết định sống còn đối với người già bị nhồi máu cơ tim

Sau nhồi máu cơ tim, người lớn tuổi nên được chăm sóc thế nào?

Sau khi trải qua nhồi máu cơ tim, người cao tuổi cần được chăm sóc và theo dõi chặt chẽ để hỗ trợ phục hồi chức năng tim, đồng thời hạn chế nguy cơ tái phát:

• Tuân thủ điều trị theo chỉ định bác sĩ: Người bệnh cần dùng thuốc đúng liều, đúng thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ Tim mạch. Các nhóm thuốc như thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc hạ mỡ máu hoặc thuốc kiểm soát huyết áp giúp giảm nguy cơ hình thành huyết khối và tái phát nhồi máu cơ tim.
• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Người bệnh nên tái khám đúng lịch để kiểm tra huyết áp, đường huyết, mỡ máu và chức năng tim. Theo dõi thường xuyên nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
• Thiết lập chế độ dinh dưỡng tốt cho tim mạch: Nên ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, rau xanh, cá và các loại hạt; hạn chế muối, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
• Duy trì vận động phù hợp: Các hoạt động nhẹ như đi bộ, các bài tập thở hoặc tập phục hồi chức năng tim mạch giúp cải thiện tuần hoàn và sức bền của tim.
• Giữ tinh thần ổn định: Hạn chế căng thẳng, ngủ đủ giấc và duy trì tâm lý tích cực giúp hỗ trợ quá trình phục hồi tim mạch ở người cao tuổi.

Hiện nay, các nghiên cứu khoa học cho thấy Policosanol thiên nhiên (dưỡng chất GDL-5) có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch. Hoạt chất này giúp điều hòa hoạt động của enzym HMG-CoA reductase, góp phần kiểm soát cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol và triglyceride trong máu. Nhờ đó, Policosanol hỗ trợ hạn chế quá trình hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch, đồng thời góp phần giảm nguy cơ tái phát các biến cố tim mạch. Người bệnh có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung thêm tinh chất này để hỗ trợ điều trị bệnh.

Nhồi máu cơ tim ở người già là tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro nếu nhận diện sớm nguyên nhân, triệu chứng và có hướng xử trí kịp thời. Ngoài ra, người bệnh cũng nên chủ động kiểm soát tốt các bệnh lý nền, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị lâu dài để phòng ngừa tái phát.