Cơn nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp: Tìm hiểu chi tiết

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố thúc đẩy bệnh tim mạch. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, tình trạng này có thể làm tăng khả năngxảy ra nhồi máu cơ tim. Huyết áp tăng kéo dài khiến thành mạch bị tổn thương, thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và làm tăng nguy cơ tắc nghẽn động mạch vành. Vậy cơn nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp xảy ra như thế nào, dấu hiệu nhận biết ra sao và làm thế nào để phòng ngừa? Cùng FAZ tìm hiểu ngay.

Vì sao xảy ra nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp?

Tăng huyết áp kéo dài là một trong những nguyên nhân quan trọng làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim. Áp lực máu cao liên tục tác động lên thành mạch khiến lớp nội mạc bị tổn thương, tạo điều kiện cho quá trình xơ vữa động mạch tiến triển và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Khi động mạch vành bị hẹp hoặc tắc nghẽn, lưu lượng máu giàu oxy đến nuôi cơ tim bị suy giảm, dẫn đến thiếu máu cơ tim và có thể gây nhồi máu cơ tim cấp.

1. Tăng áp lực lên thành động mạch vành

Ở người bị tăng huyết áp, máu lưu thông với áp lực cao liên tục tác động lên thành động mạch vành. Theo thời gian, áp lực này làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu – lớp tế bào có vai trò bảo vệ và duy trì chức năng của thành mạch.

Khi lớp nội mạc bị tổn thương, thành mạch trở nên kém đàn hồi, dễ viêm và tạo điều kiện cho cholesterol cùng các chất béo thâm nhập vào thành động mạch. Đồng thời, tim cũng phải co bóp mạnh hơn để bơm máu đi nuôi cơ thể, làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim. Nếu lưu lượng máu qua động mạch vành không đáp ứng đủ, cơ tim sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu cục bộ, làm tăng nguy cơ xảy ra nhồi máu cơ tim. (1)

2. Hình thành và tiến triển mảng xơ vữa

Tổn thương lớp nội mạc do tăng huyết áp tạo điều kiện để LDL-cholesterol, các tế bào viêm và các thành phần khác tích tụ trong thành động mạch, dần hình thành mảng xơ vữa. Quá trình này diễn ra âm thầm trong thời gian dài và là nền tảng của bệnh động mạch vành.

Theo thời gian, các mảng xơ vữa phát triển lớn hơn, làm lòng động mạch vành hẹp dần và hạn chế máu giàu oxy đến nuôi cơ tim. Trong giai đoạn sớm, bệnh thường tiến triển âm thầm và ít biểu hiện triệu chứng đặc trưng. Tuy nhiên, khi mức độ hẹp trở nên đáng kể, lượng máu cung cấp cho tim không còn đáp ứng đủ nhu cầu, đặc biệt khi gắng sức hoặc căng thẳng, người bệnh có thể xuất hiện cơn đau thắt ngực và tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.

3. Vỡ mảng xơ vữa

Vỡ mảng xơ vữa là nguyên nhân trực tiếp gây ra phần lớn các trường hợp nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp. Tăng huyết áp kéo dài không chỉ thúc đẩy sự hình thành và phát triển của mảng xơ vữa mà còn làm gia tăng áp lực lên thành động mạch, khiến các mảng xơ vữa trở nên kém ổn định và dễ nứt vỡ.

Khi mảng xơ vữa bị vỡ, các thành phần bên trong tiếp xúc với dòng máu sẽ kích hoạt tiểu cầu và hệ thống đông máu, nhanh chóng hình thành cục huyết khối tại vị trí tổn thương. Nếu cục máu đông làm tắc hoàn toàn động mạch vành, dòng máu đến vùng cơ tim phía sau sẽ bị ngừng đột ngột. Chỉ sau vài phút thiếu oxy, các tế bào cơ tim bắt đầu bị tổn thương và có thể hoại tử nếu không được tái thông mạch máu kịp thời, dẫn đến cơn nhồi máu cơ tim cấp, đe dọa đến tính mạng người bệnh.

Dấu hiệu nhận biết nhồi máu cơ tim ở người tăng huyết áp

Nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp thường khởi phát đột ngột và cần được cấp cứu càng sớm càng tốt. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời, tăng cơ hội cứu sống và giảm nguy cơ biến chứng.

• Đau thắt ngực dữ dội: Đây là dấu hiệu điển hình nhất của nhồi máu cơ tim. Người bệnh thường có cảm giác đau, đè nặng, bóp nghẹt hoặc nóng rát sau xương ức. Cơn đau kéo dài trên 20 phút, không giảm khi nghỉ ngơi hoặc dùng thuốc giãn mạch thông thường (nếu có). Trong một trường hợp, cơn đau có thể lan lên cổ, hàm, vai trái, cánh tay trái hoặc lan ra sau lưng, đôi khi lan xuống vùng thượng vị khiến người bệnh nhầm lẫn với bệnh tiêu hóa.
• Khó thở: Khó thở thường xuất hiện cùng với cơn đau ngực, đặc biệt ở người cao tuổi, phụ nữ hoặc người mắc đái tháo đường. Người bệnh cảm thấy hụt hơi, khó hít thở sâu, thở gấp ngay cả khi nghỉ ngơi.
• Vã mồ hôi lạnh: Người bệnh có thể đột ngột toát nhiều mồ hôi, da tái, tay chân lạnh ngay cả khi không hoạt động nhiều hoặc không chịu ảnh hưởng bởi thời tiết. Đây là phản ứng của cơ thể trước tình trạng thiếu máu cơ tim cấp.
• Buồn nôn, nôn hoặc đau vùng thượng vị: Một số người bị nhồi máu cơ tim có thể gặp buồn nôn và nôn, đầy bụng, không tiêu hoặc khó chịu vùng thượng vị. Do các triệu chứng này khá giống rối loạn tiêu hóa nên nhiều người dễ chủ quan, làm chậm việc thăm khám và điều trị.
• Chóng mặt, choáng váng hoặc ngất: Khi tim không bơm đủ máu đến não, người bệnh có thể cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, choáng váng, thậm chí ngất. Triệu chứng này thường gặp khi nhồi máu cơ tim gây rối loạn nhịp tim hoặc tụt huyết áp.
• Mệt mỏi bất thường: Ở nhiều người, đặc biệt là phụ nữ, có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, kiệt sức không rõ nguyên nhân trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày trước khi xuất hiện cơn nhồi máu cơ tim. Mặc dù không đặc hiệu, đây vẫn là dấu hiệu cần lưu ý nếu xuất hiện cùng các triệu chứng tim mạch khác.

Đau tức ngực, khó thở là những triệu chứng điển hình của cơn nhồi máu cơ tim do huyết áp.

Lưu ý, không phải mọi trường hợp nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp đều có cơn đau ngực dữ dội. Người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc phụ nữ có thể chỉ xuất hiện các triệu chứng không điển hình như khó thở, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau vùng thượng vị. Vì vậy, người bị tăng huyết áp cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào kể trên.

Khi có nghi ngờ nhồi máu cơ tim, cần gọi cấp cứu ngay và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng can thiệp tim mạch. Việc tái thông mạch vành càng sớm càng giúp bảo tồn cơ tim, giảm nguy cơ tử vong và các biến chứng lâu dài.

Huyết áp cao gây nhồi máu cơ tim để lại hậu quả gì?

Nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp có thể gây tổn thương vĩnh viễn cơ tim và tăng nguy cơ tử vong nếu không được cấp cứu, điều trị kịp thời. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí, diện tích vùng cơ tim bị hoại tử và thời gian tái thông mạch máu.

• Suy tim: Khi một phần cơ tim bị hoại tử, khả năng co bóp của tim suy giảm, khiến tim không bơm đủ máu cần thiết cho các cơ quan quan trọng trong cơ thể. Người bệnh có thể bị khó thở, mệt mỏi, phù chân và giảm khả năng gắng sức. Đây là một trong những biến chứng thường gặp sau nhồi máu cơ tim.
• Rối loạn nhịp tim: Tổn thương cơ tim có thể làm gián đoạn hệ thống dẫn truyền điện của tim, gây các rối loạn nhịp tim như nhịp nhanh thất, rung thất hoặc block nhĩ thất. Một số rối loạn nhịp tim có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
• Sốc tim: Nếu vùng cơ tim bị tổn thương rộng, tim có thể mất khả năng bơm máu hiệu quả, dẫn đến tụt huyết áp nghiêm trọng và suy giảm tưới máu các cơ quan. Sốc tim là biến chứng nặng, có tỷ lệ tử vong cao và cần được can thiệp điều trị khẩn cấp.
• Đột tử: Đột tử là biến chứng đặc biệt nghiêm trọng của nhồi máu cơ tim. Tình trạng này thường xảy ra khi cơ tim bị tổn thương nặng, dẫn đến rối loạn nhịp tim ác tính hoặc mất hoàn toàn khả năng bơm máu của tim.
• Tăng nguy cơ tái phát các biến cố tim mạch: Nếu huyết áp không được kiểm soát tốt sau nhồi máu cơ tim, quá trình xơ vữa động mạch vẫn tiếp tục tiến triển, làm tăng nguy cơ tái phát nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch khác trong tương lai.

Phương pháp điều trị và phòng ngừa nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp

Việc điều trị kịp thời kết hợp kiểm soát tốt huyết áp và các yếu tố nguy cơ đóng vai trò quan trọng trong cải thiện tiên lượng, đồng thời giúp giảm nguy cơ tái phát nhồi máu cơ tim.

1. Điều trị

Điều trị nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp cần được thực hiện khẩn trương để khôi phục dòng máu nuôi tim, hạn chế tổn thương cơ tim và giảm nguy cơ biến chứng. Tùy mức độ tổn thương, thời điểm nhập viện và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị nhồi máu cơ tim phù hợp.

• Tái thông mạch vành: Đây là mục tiêu quan trọng nhất trong giai đoạn cấp nhằm nhanh chóng khôi phục lưu lượng máu đến vùng cơ tim bị thiếu máu. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được can thiệp mạch vành qua da (đặt stent) hoặc sử dụng thuốc tiêu sợi huyết nếu đáp ứng các chỉ định và điều kiện cần thiết.
• Điều trị bằng thuốc: Sau khi tình trạng cấp được kiểm soát, người bệnh thường được chỉ định phối hợp các nhóm thuốc như thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông, statin, thuốc hạ huyết áp, thuốc chẹn beta và thuốc ức chế hệ renin-angiotensin. Người bệnh cần dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám theo lịch hẹn, không tự ý ngừng thuốc hoặc điều chỉnh liều lượng.
• Kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ: Sau nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp, người bệnh cần kiểm soát huyết áp lâu dài, đồng thời điều trị các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, rối loạn lipid máu, béo phì… để giảm nguy cơ tái phát biến cố tim mạch.
• Phục hồi chức năng tim mạch: Sau giai đoạn cấp, người bệnh cần được hướng dẫn tập luyện phù hợp, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và theo dõi định kỳ nhằm cải thiện chức năng tim, nâng cao chất lượng cuộc sống và hạn chế nguy cơ tái phát nhồi máu cơ tim.

Tái thông mạch vành là phương pháp điều trị được áp dụng phổ biến hiện nay cho người bị nhồi máu cơ tim.

2. Ngăn ngừa

Kiểm soát tốt huyết áp là biện pháp quan trọng giúp ngăn ngừa nhồi máu cơ tim. Bên cạnh việc điều trị theo chỉ định của bác sĩ, người bệnh nên duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ sức khỏe tim mạch.

• Kiểm soát huyết áp theo mục tiêu: Theo dõi huyết áp thường xuyên, dùng thuốc đúng theo chỉ định và tái khám định kỳ giúp duy trì huyết áp ổn định, từ đó giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch khác.
• Xây dựng chế độ ăn tốt cho tim mạch: Người bệnh nên hạn chế muối, chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu chất xơ, cá, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và trái cây nhằm hỗ trợ kiểm soát huyết áp và giảm nguy cơ biến cố tim mạch.
• Duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn: Tập luyện thể dục đều đặn với cường độ phù hợp, tối thiểu 150 phút mỗi tuần (tương đương khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần), góp phần kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch. Người bệnh nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp cần được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn chương trình tập luyện phù hợp.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia: Từ bỏ thuốc lá và hạn chế tiêu thụ rượu bia là những biện pháp quan trọng giúp giảm tổn thương mạch máu, kiểm soát huyết áp và phòng ngừa các biến cố tim mạch, trong đó có nhồi máu cơ tim.
• Kiểm soát các bệnh lý nền: Điều trị tốt đái tháo đường, rối loạn lipid máu và các bệnh lý tim mạch khác để giảm nguy cơ hình thành hoặc tiến triển xơ vữa động mạch.
• Khám sức khỏe định kỳ: Việc theo dõi huyết áp và đánh giá sức khỏe tim mạch định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ nhồi máu cơ tim.
• Bổ sung tinh chất thiên nhiên: Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận GDL-5 là tinh chất sinh học có nguồn gốc từ phấn mía Nam Mỹ, được tinh chiết bằng công nghệ sinh học phân tử. GDL-5 hỗ trợ cơ thể điều hòa cholesterol thông qua cơ chế hoạt hóa các thụ thể trên bề mặt tế bào, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển hóa cholesterol tự nhiên. Nhờ đó, tinh chất này giúp giảm LDL-C (cholesterol xấu), Triglyceride và cholesterol toàn phần, đồng thời tăng HDL-C (cholesterol tốt), hỗ trợ kiểm soát mỡ máu và góp phần duy trì huyết áp ổn định. Điều này góp phần làm chậm tiến triển xơ vữa động mạch, từ đó giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch ở người tăng huyết áp.

Lưu ý, nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ nhồi máu cơ tim như đau thắt ngực kéo dài trên 20 phút, khó thở, vã mồ hôi lạnh, buồn nôn hoặc ngất, cần gọi cấp cứu và đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không tự lái xe hoặc trì hoãn việc điều trị.

Cơn nhồi máu cơ tim do tăng huyết áp là biến chứng tim mạch nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa nếu huyết áp được kiểm soát tốt. Việc theo dõi huyết áp thường xuyên, tuân thủ điều trị, xây dựng lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hay béo phì sẽ góp phần giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như đau thắt ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh hoặc buồn nôn, cần đến cơ sở y tế ngay để được cấp cứu và điều trị kịp thời.