Mỡ máu cao ở người trẻ, vì sao lại mắc bệnh sớm?

Mỡ máu cao ở người trẻ đã trở thành vấn đề y tế toàn cầu. Nghiên cứu năm 2021, các nhà khoa học đã xác định, 26,3 triệu người trẻ tuổi ở Hoa Kỳ (từ 18 đến 39 tuổi) có mức cholesterol “xấu” cận cao hoặc cao. Vậy lý do nào khiến tỷ lệ người trẻ tuổi bị rối loạn mỡ máu ngày càng tăng cao? Cách điều trị và kiểm soát hiệu quả cho người trẻ là gì?

Vì sao lại bị mỡ máu cao ở người trẻ tuổi?

Bệnh mỡ máu (máu nhiễm mỡ hay rối loạn mỡ máu) ngày càng gia tăng ở người trẻ tuổi. Những nguyên nhân khiến người trẻ bị mỡ máu được chuyên gia liệt kê như sau:

1. Chế độ ăn uống không lành mạnh

Thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh và đồ hộp là nguyên nhân đầu tiên đẩy người trẻ vào tình trạng rối loạn mỡ máu. Theo đó, trong thực đơn ăn uống hàng ngày của nhiều người trẻ, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, đồ chế biến sẵn (cá hộp, thịt hộp…) và nhóm thực phẩm chế biến từ tinh bột tinh chế (như bún, mì, nui… ) chiếm tỉ trọng cao hơn hẳn so với các món ăn giàu chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt và rau củ. Chính sự mất cân bằng dinh dưỡng này khiến hàm lượng cholesterol “xấu” tăng lên theo thời gian.

Sở thích ăn đồ ăn nhanh và nước uống có ga khiến nguy cơ mỡ máu tăng cao ở người trẻ

2. Thừa cân, béo phì

Mỡ máu ở người trẻ cũng liên quan mật thiết đến thực trạng thừa cân và béo phì. Thừa cân – béo phì, làm lượng axit béo tự do đến gan cao hơn, khiến hàm lượng chất béo trung tính Triglyceride sản xuất quá mức. Bên cạnh đó, thừa cân còn gây ra hiện tượng kháng insulin, đồng thời kích hoạt phản ứng viêm khắp cơ thể, làm rối loạn chức năng quản lý và vận chuyển mỡ máu, dẫn đến tình trạng mất cân bằng thành phần mỡ máu (giảm cholesterol “tốt”, trong khi tăng cholesterol “xấu” và Triglyceride).

3. Ít vận động

Nhìn vào thực tế có thể nhận thấy, cuộc sống của không ít bạn trẻ hiện nay chỉ xoay quanh các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng, laptop… Sự tiện lợi và hiện đại dường như đang “cướp đi” nhu cầu vận động tối thiểu của họ.

Việc ít vận động hay nói đúng hơn là “lười” vận động khiến quá trình trao đổi chất, nhất là chuyển hóa chất béo của cơ thể bị rối loạn. Hậu quả là lượng mỡ dư thừa tích tụ trong máu ngày một tăng cao, gây bệnh máu nhiễm mỡ ở người trẻ.

4. Stress, căng thẳng

Căng thẳng quá mức và kéo dài khiến nồng độ hormone cortisol tăng cao. Khi nồng độ hormone cortisol tăng sẽ gây rối loạn quá trình trao đổi chất và thúc đẩy phản ứng viêm trong cơ thể, từ đó làm mất cân bằng thành phần mỡ máu (cholesterol “tốt” HDL-c giảm, còn cholesterol “xấu” LDL-c tăng).

Với cường độ học tập và làm việc cao, người trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái stress/căng thẳng. Ngoài bệnh mỡ máu, căng thẳng còn tiềm ẩn nhiều vấn đề về tim mạch và tâm lý nghiêm trọng đối với giới trẻ.

5. Yếu tố di truyền

Mỡ máu cao ở người trẻ có thể là do di truyền. Dạng mỡ máu di truyền được gọi là tăng cholesterol máu có tính gia đình (FH). Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, cứ khoảng 200 người trưởng thành thì có 1 người mắc đột biến gen này. (1)

6. Bệnh lý nền

Những người trẻ mắc một trong các bệnh nền dưới đây sẽ có nguy cơ bị rối loạn mỡ máu cao hơn:

• Tăng huyết áp
• Tiểu đường (loại 1 và loại 2)
• Bệnh thận
• Suy giáp
• Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
• Hội chứng Cushing (một dạng rối loạn nội tiết)
• Bệnh viêm ruột (IBS)
• Nhiễm HIV

Bệnh mỡ máu gia tăng ở người trẻ cũng bởi tần suất uống rượu bia nhiều

Ngoài ra, hút thuốc và lạm dụng rượu bia cũng là những yếu tố làm tăng rủi ro mắc bệnh mỡ máu cao ở người trẻ. Xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp quá trình điều trị và phòng ngừa rối loạn mỡ máu của người trẻ đạt hiệu quả tối ưu.

Triệu chứng nhận biết máu nhiễm mỡ ở người trẻ

Trong hầu hết các trường hợp, dù ở người trẻ tuổi hay người cao tuổi, mỡ máu cao thường tiến triển “âm thầm”, không có triệu chứng cụ thể và rõ ràng. Vì vậy, nhiều người chỉ biết mình mắc căn bệnh này khi gặp phải các biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Tuy nhiên, chuyên gia khuyên người trẻ nên cảnh giác với nguy cơ rối loạn mỡ máu khi nhận thấy cơ thể có những dấu hiệu bất thường sau:

• Xuất hiện các u vàng trên bề mặt da, nhất là ở vùng quanh mắt hoặc gần mí mắt trên. Một số trường hợp mọc u vàng ở khớp ngón tay, đầu gối hoặc sau mắt cá chân gọi là u vàng gân.
• Hay bị đau nhói ở vùng ngực và đau đầu.
• Thường xuyên bị hoa mắt, chóng mặt đột ngột.
• Cơ thể mất thăng bằng khi vận động.
• Khó nuốt, nhìn mờ hoặc nhìn đôi.
• Tê tay hoặc chân.

Nếu cơ thể xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào nêu trên, các bạn trẻ cần đến bệnh viện thăm khám ngay lập tức. Khi những dấu hiệu này xuất hiện, nồng độ mỡ trong máu có thể đã ở mức khá cao và ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể. Vậy nên, để phát hiện bệnh mỡ máu ở người trẻ sớm, không còn cách nào tốt hơn là kiểm tra sức khỏe định kỳ.

Người trẻ tuổi bị mỡ máu cao có nguy hiểm không?

Mắc bệnh mỡ máu ở bất kỳ độ tuổi nào cũng đáng lo ngại. Đối với người trẻ, bệnh rối loạn mỡ máu có thể khiến họ phải đối mặt với những mối nguy hiểm lớn về sức khỏe như:

• Các vấn đề liên quan đến chuyển hóa, phổ biến nhất là kháng insulin và tiểu đường tuýp 2.
• Hình thành xơ vữa động mạch, cản trở quá trình lưu thông máu và làm tăng huyết áp, gây ra hàng loạt bệnh lý tim mạch hệ trọng, điển hình là đột quỵ và nhồi máu cơ tim.
• Trường hợp nồng độ chất béo trung tính Triglyceride quá cao có thể dẫn đến viêm tụy.
• Suy giảm chức năng gan, gia tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ.

Mỡ máu cao tiềm ẩn nguy cơ đột quỵ đe dọa tính mạng người trẻ

Rối loạn mỡ máu là “mầm mống” của nhiều bệnh lý nghiêm trọng, khiến chất lượng cuộc sống và tuổi thọ của người trẻ đi xuống. Chính vì lẽ đó, việc kiểm soát và phòng tránh rối loạn mỡ máu là một trong những mục tiêu chăm sóc và bảo vệ sức khỏe hàng đầu dành cho người trẻ.

Chẩn đoán rối loạn mỡ máu ở người trẻ như thế nào?

Để xác định chính xác nguyên nhân gây rối loạn mỡ máu và nồng độ các thành mỡ trong máu (LDL-c, HDL-c và chất béo trung tính Triglyceride), bên cạnh xét nghiệm máu, bác sĩ sẽ tiến hành thêm các bước chẩn đoán sau:

• Khám sức khỏe tổng quát.
• Hỏi tiền sử bệnh để nắm thông tin bệnh nền và thuốc điều trị người trẻ đang sử dụng.
• Hỏi tiền sử bệnh của gia đình.

Bác sĩ khuyến cáo, nồng độ mỡ máu có thể thay đổi theo từng năm. Người trẻ nên làm xét nghiệm máu hàng năm, nhất là những ai đang dùng thuốc điều trị rối loạn mỡ máu.

Hướng dẫn điều trị cholesterol cao ở người trẻ tuổi

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và nguyên nhân làm tăng mỡ máu, bác sĩ sẽ đưa ra hướng dẫn điều trị mỡ máu cao cụ thể cho người trẻ với những giải pháp cụ thể sau:

1. Thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống là bước đầu tiên được áp dụng để cân bằng nồng độ mỡ máu. Để giảm mỡ máu, người trẻ cần xây dựng lối sống lành mạnh dựa trên ba mục tiêu cốt lõi dưới đây:

• Tập thể dục điều độ từ 30 phút đến 1 giờ mỗi ngày.
• Thiết kế thực đơn ăn uống khoa học, loại bỏ thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (như xúc xích, thịt xông khói, đồ chiên rán…); bổ sung chất béo lành mạnh từ các loại hạt, quả bơ, cá hồi… Cùng với đó, các bạn thanh thiếu niên cũng nên hạn chế đồ ăn thức uống nhiều đường (kem, bánh ngọt, nước ngọt…), đồng thời tăng cường chất xơ, đặc biệt là chất xơ hòa tan trong ngũ cốc nguyên hạt, rau củ và trái cây tươi.
• Tạo lập những thói quen lành mạnh như ngủ đúng giờ và đủ giấc; bỏ thuốc lá và đồ uống có cồn; cân bằng thời gian học tập và làm việc với thời gian nghỉ ngơi để giảm căng thẳng.

2. Điều trị bằng thuốc

Nếu mức độ mỡ máu không được cải thiện đáng kể sau khi thay đổi lối sống, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc, chẳng hạn như statin, thuốc ức chế PCSK9 hoặc thuốc ức chế hấp thu cholesterol… Thông thường, người trẻ bị mỡ máu di truyền sẽ được kê đơn thuốc statin từ 8-10 tuổi.

Dùng thuốc kết hợp lối sống lành mạnh giúp người trẻ kiểm soát mỡ máu hiệu quả

Thay đổi lối sống phối hợp sử dụng thuốc theo chỉ định là giải pháp điều trị rối loạn lipid máu hiệu quả cho người trẻ. Trong quá trình chữa bệnh mỡ máu, người trẻ cần tuân thủ nghiêm ngặt những hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa, tuyệt đối không tự ý tăng liều lượng hoặc đổi loại thuốc khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.

Biện pháp kiểm soát mỡ máu cao ở người trẻ

Biện pháp kiểm soát mỡ máu cao lý tưởng nhất là khám sàng lọc bệnh từ sớm. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến nghị, trẻ em nên sàng lọc mỡ máu cao lần đầu trong độ tuổi từ 9-11. Đối với trẻ có tiền sử gia đình mắc bệnh mỡ máu, đau tim hoặc đột quỵ, việc sàng lọc nên được tiến hành sớm hơn.

Song song với khám sàng lọc, để phòng tránh nguy cơ mỡ máu cao, người trẻ cần duy trì lối sống khoa học, đảm bảo chỉ số BMI khỏe mạnh (trong khoảng 18,5 đến 22,9) bằng những thói quen tốt sau:

• Tham gia hoạt động thể dục thể thao 60 phút mỗi ngày (ít nhất là 30 phút).
• Giảm thiểu tối đa thời gian sử dụng thiết bị điện tử ngoài giờ học và làm việc.
• Ăn uống đầy đủ và cân bằng các dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể, đặc biệt hạn chế chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa.
• Bỏ thuốc lá hoặc không hút thuốc lá và hạn chế uống rượu bia.

Từ 18 tuổi trở lên, người trẻ có thể bổ sung thêm các dưỡng chất thiên nhiên có tác dụng hỗ trợ cân bằng thành phần mỡ máu như tinh chất GDL-5. Nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra, tinh chất GDL-5 có khả năng điều hòa men HMG-CoA reductase, hỗ trợ quá trình chuyển hóa cholesterol trong máu, giúp giảm lượng cholesterol “xấu” (LDL-c) và tăng lượng cholesterol “tốt’ (HDL-c). Nhờ đó, người trẻ có thể đạt mục tiêu kiểm soát mỡ máu hiệu quả và bền vững hơn.

Mỡ máu cao ở người trẻ là bệnh lý nghiêm trọng, nhưng có thể kiểm soát hiệu quả. Để phòng ngừa nguy cơ rối loạn mỡ máu khi còn trẻ, bạn cần thực hiện lối sống lành mạnh ngay từ hôm nay và chủ động bổ sung dưỡng chất có tác dụng điều hòa mỡ máu theo chỉ định của bác sĩ.